ERKEKTE EREKSIYON PROBLEMI VE EMPOTANS
Cinsel performansin tatmin edici duzeyde olmamasi durumuna ereksiyon bozuklugu denir. Seksuel aktivite duzeyinde veya sikliginda, suresinde azlik ya da ereksiyonun (penis sertliginin) yeterli olmayisi durumu da ereksiyon bozuklugu icinde kabul edilir. Cogunlukla zayif ereksiyon, erken bosalma ve ereksiyon yetersizligi baslica sikayetlerdir.
Bazi hormon bozukluklari, damar hastaliklari, sinir hastaliklari ve psikiyatrik hastaliklar erkeklerde normal seksuel fonksiyonu bozar. Ereksiyon problemlerinin % 70’nde fiziksel bir bozukluk, % 10-20’sinde psikolojik bir bozukluk ve %10-20’sinde hem fiziksel hem psikolojik bozukluk vardir.
Normal Seksuel Fonksiyon
Penisin ereksiyonu (sertlesmesi) icin sinir sistemi, damar yapi ve hormonlarin iyi calismasi gerekir. Bu sistemlerin uyum icinde calismasiyla penisin icinde bulunan ve korpora kavernoza denen damar yapisinin ici kanla dolarak penis sertlesir ve ereksiyon meydana gelir. Ereksiyonun baslamasi icin cinsel istek (libido) olmalidir. Libido ise kismen testosterona bagli psikolojik faktorlerce duzenlenir. Testosteron hormon azligi olan erkeklerde normal kendiliginden olan gece ereksiyonlari azalmis olsa da erotik uyaranlara karsi ereksiyon cevabi devam eder. Bundan dolayi testosteron hormonu normal libido icin gerekli olmakla beraber, ereksiyonun bizzat kendisi icin gerekli olmayabilir.
Penisin sinirlerle de baglantisi vardir. Kalca travmasi veya cerrahisi sonrasi sinirlerde harabiyet meydana gelirse erektil empotans olusur.
Penis fonksiyonunda beynin onemli etkileri vardir. Bazi gorsel, isitsel, kokusal ve hayali uyarimlar ereksiyona neden olur. Bu olay beyindeki bazi merkezlerin uyarilmasiyla olusur.
Kalca kaslarinin ritmik kasilmalari zevk veren bir duyguya yol acar ve buna orgazm denir. Orgazm, ereksiyon ve ejakulasyon (bosalma) olmadan da meydana gelebilir. Orgazm ve ejakulasyondan sonra penisin sertliginin kaybolmasinin mekanizmasi tam anlasilamamistir.
Yaslanmayla birlikte penisin ereksiyonun nicelik ve niteliginde azalma meydana gelir.
Empotans
Ereksiyon, ejakulasyon (bosalma) veya her ikisinin de yetersiz olmasina empotans denir.
Seksuel foksiyon bozuklugu olan erkekler libido kaybi, ereksiyon olmamasi veya ereksiyonun devam ettirilememesi, bosalma yetersizligi, erken bosalma, orgazm olamama, v.s. gibi sikayetlerle basvururlar.
Seksuel fonksiyon bozuklugu bir hastaliga veya onun tedavisine bagli olabilir, genital organlar veya hormonlardaki bir hastalik sonucu olabilir ya da psikolojik bozukluklara bagli olabilir.
Cinsel arzu kaybi
Cinsel istegin veya libidonun kaybi testosteron hormon eksikligine, psikolojik bozukluga veya ilac kullanimina bagli olarak gelisebilir. FSH, LH ve testosteron duzeyleri olculur.
Ereksiyon yetersizligi
Hormon bozuklugu, sinirlerdeki hasar, damarlardaki hasar, ilaclar veya lokal nedenlerle olabilir.
Testis hastaligina bagli olarak testosteron eksikligine bagli ereksiyon yetersizligi az rastlanilan, ancak tani ve tedavisi kolay olan bir nedendir. Ancak bazi hastalarda prolaktin hormon fazlaligi buna neden olabilir.
Empotansa neden olabilen cok sayida ilac bulunmakla beraber, bunlarin en onemlileri tansiyon ilaclari, simetidin isimli mide ilaci ve MAO inhibitorleridir. Depresyon ve psikoz ilaclari da seksuel fonksiyonu bozabilirler.
Bircok norolojik bozukluk empotansa neden olabilir. Omurilik zedelenmesi empotansa neden olabilir.
Diabetik (seker hastasi) hastalarin yaklasik yarisinda, diabet basladiktan sonraki 6 yilda meydana gelebilir ve empotans diabetik noropatinin ilk belirtisi olabilir.
Damar hastaligina bagli empotansli erkeklerde ereksiyon kaybi, penisin yeterince sertlesmemesi veya cinsel iliski sirasinda ereksyon kaybi gibi belirtiler olabilir.
Erken bosalma
Nadiren organik bir sebebe baglidir. Genellikle cinsel birlesme anindaki anksiyete, anormal beklentiler veya emosyonel bozukluklara baglidir.
Orgazm yoklugu
Libido ve ereksiyonun normal oldugu halde orgazm olmayisi, hemen her zaman psikiyatrik bozukluklara baglidir.
Psikolojik Nedenler:
Erektil bozuklugun psikolojik sebepleri daha cok 40 yasin altindaki kisilerde gorulur. Daha onceleri psikojenik olarak kabul edilen bircok kiside gunumuzde damarsal sebeplerin varligi tespit edilmektedir.
Gunumuzde erektil bozuklugu olan kisilerin %50’den daha azinda psikojenik nedenler tespit edilmektedir.
Empotansin sebebini arastirirken kisisel (anksiyete, depresyon, korkular, kendini kucuk gorme v.s.) ve kisiler arasi ozellikler (iletisim, beklentiler, seksuel ifadeler ve evlilikle ilgili sorunlar v.s.) gozonune alinmalidir.
Erektil bozuklugu olan kisilerin %8-33’de depresyon bulunur. Bu hastalarda gece olusan penis sertlesmesi normallere oranla daha azdir.
Depresyonda testosteron duzeyleri de azalir. Depresyonda seksuel fonksiyon bozuklugu meydana gelebilir. Anksiyete cinsel istegi azaltir.
Kronik alkol kullanimi cinsel istekte azalma ve ermpotansa neden olur. Sizofreniklerin yaklasik %60’da seksuel bozukluk tespit edilmistir.
Alzheimer hastaliginda erektil bozukluk vardir.
Psikolojik empotansin en onemli nedeni performans anksiyetesi (yetersizlik korkusu veya basarisiz olma korkusu) dir.
Psikolojik empotansta su ozellikler vardir; cinsel iliski oncesi donemde normal olan ereksiyon, iliski esnasinda aniden kaybolur, bazi partnerlerle normal olan iliski digerlerine karsi olmaz.
Damarlarla Ilgili Nedenler:
Penis damarlarindaki damar sertligi, toplar damardan kan sizmasi iki onemli nedendir. Siklikla her iki patoloji birliktedir ve yaslanmayla beraber artar. Penis kan akimi olcum calismalarina gore 50 yasin ustundeki empotans olgularinin % 50’sinde damarsal nedenler sozkonusudur. Penis damar sertliginde diger organlarda da damar sertligi olma orani fazladir. Damarlardaki bozukluk arterioskleroz denen damar sertligi, tansiyon hadstalarinda, sigara icenlerde , kolesterolu yuksek olanlarda ve diyabet (seker hastalarinda) hastalarinda sik gorulur.
Ilaclara Bagli Nedenler:
Empotansli hastalarin yaklasik %25’inden cesitli ilaclar sorumludur. Bu ilaclar genellikle antidepressan ilaclar, uyku ilaclari, tansiyon ilaclari, agri ilaclari ve prostat kanserinde kullanilan ilaclardir. Tansiyon ilaclarindan alfa metil dopa, blokerler, klonidin, spironolakton, guanetidin, tiazidler, ACE inhibitorleri, kalsiyum kanal blokerleri, prazosin, fenoksibenzamin, hidralazin, minoksidil ve meteprolol kullaniminda impotans meydana gelebilmektedir. Antihistaminikler ve depresyon ilaclari da impotans yapabilirler. Simitedin, ketokonazol, hiperprolaktinemi yapan ilaclar, barbituratlar, sedatifler, trankilizanlar, alkol, marihuana, eroin, opiyatlar, tutun gibi etkenlerde impotansa neden olurlar.
Hormon Hastaliklari
50 yasin uzerindeki empotansli erkeklerin yaklasik 1/3’de hipogonadizm yani testosteron hormon eksikligi vardir. Tiroid yetmezliginde, prolaktin hormon fazlaliginda , tiroid hormon fazlaliginda empotans olusabilir.
Empotansli her kiside tiroid fonksiyonlari arastirilmalidir.
Diabetik olgularin, ozellikle diabet yasiyla paralel olarak, %50’den fazlasinda empotans meydana gelebilir. Bazen diabetin ilk belirtisi empotans olabilir.
Lokal sebepler
Penis travmalari, kalca kemik kiriklari, kalcaya yonelik radyoterapi, penis tumorleri ve Peyronie hastaligi impotansa yolacabilen lokal nedenlerdir.
Diger sebepler
Bobrek yetmezliginde empotans siktir. Hemodiyaliz uygulanan hastalarin yaklasik % 50’de empotans meydana gelir. Kronik obstruktif akciger hastaligi, karaciger sirozu, miyotik distrofi, obezite, protein-kalori eksikligi, cinko yetersizligi, kronik prostatit ve benign prostat hipertrofisi gibi durumlarda, degisik mekanizmalara bagli olarak impotans meydana gelebilir.
Tani
Empotansli olgularin tanisinda ilk basamak hastanin sikintisini iyi anlamaktir.
Gece veya sabah uyanma sirasinda ereksiyonun olusu, masturbasyonun basariyla yapilisi, baska bir kadinla basarili cinsel iliski gibi ozellikler, psikolojik empotansi gosterir. Ancak butun bu ozellikler, organik hastaligin erken donemlerinde de bulunabilir.
Vitamin ve bitkisel ilaclar da dahil, ayrintili ilac kullanimi ogrenilmelidir.
Sigara ve alkol kullanimi sorusturulmalidir.
Testislerin kucuk olmasi, killarin olmayisi, jinekomasti v.s varsa hipogonadizm (testosteron azligi) akla gelmelidir.
Impotansda Laboratuar Yontemleri
• Gece penis sertlesmesi
• Penis kan akim olcumu
• Serum testosteron, FSH, LH ve Prolaktin hormon duzeyi, aclik kan sekeri veya seker yukleme testi, kolesterol tiroid hormonlari, karaciger ve bobrek testleri yapilir
Gece Penis Sertlesmesinin Takibi:
Her yastaki saglikli erkekte gece ereksiyonlari olur. Gece ereksiyonlarin cogu uykunun REM doneminde gerceklesir. Tipik olarak her gece herbiri yaklasik 10-30 dakika suren (bir gecede toplam 100 dakika kadar) erektil peryodlar vardir. Gece penis sertlesmesi penise baglanan ozel bir kaydediciyle olculebilir. Bu islem ozel uyku laboratuvarlarinda veya tasinabilir araclarla hastanin evinde yapilabilir. Gece penis sertlesmesi , psikojenik impotansi organik olandan ayirmada kullanilabilir. Penis sertligini olcmek icin gorsel cinsel uyari araclari kullanimi daha kolay ve yararli olabilir.
Damar Bozuklugunun Arastirilmasi
Damarsal empotansi arastirmada papaverin, fentolamin ve PGE1 gibi vazoaktif maddeler kullanilabilir (30-60 mg papaverin, 0.5-1 mg. fentolamin ve 5-20 mg. PGE1). Bunlara normal cevap, 30 dakikadan az olmayan, tam veya tama yakin ereksiyon meydana gelmesi seklindedir. Ancak bunlarla arteriyel ve venoz bozukluklarin ayrimi yapilamaz.
Hormon Olcumu:
FSH, LH, testosteron ve prolaktin duzeyleri olculmelidir.
Ayrica aclik kan sekeri veya seker yukleme testi yapilmalidir.
Tedavi
Psikojenik ereksiyon bozuklugu olanlarda, psikoterapi ve depresyon ilaclar yararli olabilir.
Empotansin nedeni hipogonadizm ise testosteron tedavisiyle iyi sonuc alinir. Prolaktin yuksekligi varsa bromokriptin veya hipofizer tumorunun cerrahi olarak rezeksiyonu uygulanir.
Empotans tedavisinde fosfodiesteraz 5 inhibitorleri (sildenafil, tadalafil, vardenafil) kullanilmaya baslanmistir.
Cinko eksikligi olanlarda cinko tedavisi uygulanabilir.
Diger tedavi yaklasimlarina cevap vermeyen olgularda penis protezleri (mutluluk cubuklari) kullanilabilir.