ALDOSTERON HORMONU FAZLALIGI (PRIMER ALDOSTERONIZM)
Adrenal bezdeki bir tumorden asiri aldosteron hormon salgilanmasiyla olusur.
1955 yilinda Dr. Conn tarafindan tanimlanmistir. Conn sendromu olarak da bilinen bu hastalik hipertansiyon (tansiyon yuksekligi) olan kisilerin % 1’inde vardir. Bu hastalarda tansiyon yuksekligi, kanda potasyum dusuklugu, kanda renin hormon azligi vardir. Hastalik en sik olarak 30-50 yas arasinda gorulur. Kadinlarda erkeklerden daha siktir. Genellikle hipertansiyon nedenini arastirirken kanda potasyum dusuklugunun saptanmasiyla teshis edilir.
Aldosteron fazlaligi olan hastalarin yaklasik % 60’inda bobrekustu bezinde tek tarafli tumor veya tip dilindeki adiyla adenom vardir. Bu adenomlar genellikle 0,5-2 cm arasindadir.
Hastalarin yaklasik % 30’unda ise adrenal bezdeki buyume (hiperplazi) aldosteron asiri salgilanmasindan sorumlu olur.
Asiri aldosteron hormon salgilanmasina bagli olarak bobrekten sodyum tutulumu artar, vucut sivi miktari ve total sodyum miktari artar. Bunun sonucunda renin hormonu kanda duser.
Aldosteron fazlaligi bobrekten potasyum atilimini artirir ve bu nedenle hem vucut total potasyumu, hem de plazma potasyum duzeylerinde azalir. Potasyum azligi nedeniyle de idrar miktari artar. Asiri potasyum eksikligi bazi kisilerde oturup-kalkmakla olusan tansiyon dusuklugune (postural hipotansiyona) neden olabilir.
Klinik bulgular
Bu hastalarda tansiyon yuksekligi (hipertansiyon), kanda potasyum dusuklugu (hipokalemi), idrarla asiri potasyum atilimi, kanda sodyum fazlaligi olusur. Hipertansiyon genellikle orta siddettedir. Hastalarda yorgunluk, gucsuzluk, halsizlik, gece idrara cikma gibi potasyum dusuklugu nedeniyle gelisen sikayetler bulunur. Bazi hastalar cok su icme, cok idrara cikma, bas agrisi ve uyusmadan yakinirlar.
Tani
Hipertansiyonlu bir hastada kanda potasyum dusuklugu olmasi aldosteron hormon fazlaligi tanisi icin cok onemli gostergedir. Ancak hastalarin en az %20’sinin normal potasyum duzeylerine sahip olabilecegi de unutulmamalidir. Degerlendirme yapilirken hastanin tuzsuz ya da potasyumdan zengin diyette olmamasi ve en az 3 haftadan beri idrar sokturucu ilac (diuretik) tedavisi almamis olmasi gerekmektedir. Normal tuzlu diyetle beslenen hastaya 4 gun sureyle gunde 3 gr tuz verilip 5. gun potasyum duzeylerinin normal bulunmasi halinde aldosteron hormonu olcumu yapilarak teshise karar verilebilir. Tuz alinimini takiben potasyum dusuklugunun saptanmasi aldosteron hormon fazlaligini ortaya koyar
Aldosteron duzeylerindeki artislar yorumlanirken mutlaka hastanin sodyum, potasyum duzeyleri bilinmeli, hastanin posturu ve stres durumu dikkate alinmalidir. Bu bilgiler olmadan her hangi bir zamanda yapilacak aldosteron olcumlerinin hicbir kiymeti yoktur. Ayrica hastanin aldigi ACE inhibitoru, beta bloker ve diuretik tipi ilaclar 2-4 hafta, spiranolakton 6-8 hafta onceden kesilmelidir.
Primer aldosteronizm tanisinda kullanilan testler
Serum elektrolit duzeyleri: Primer aldosteronizmde sodyum duzeyleri hafif yuksektir. Herhangi bir diuretik ilac almayan hastada serum potasyumunun <3 mEq/lt olmasi ve 24 saatlik idrar potasyumunun 30 mEq’dan fazla olmasi, ayrica plazma renin aktivitesinin 1 ng/ml altinda olmasi ve idrar aldosteron duzeylerinin 14 µg/gunden yuksek olmasi primer aldosteronizmi dusundurmelidir.
Aldosteron duzeyi; gunden gune ve diurnal degisiklik gosterir; Ideali potasyum dusuklugu (hipokalemi) duzeltildikten sonra olculmesidir. Aldosteron duzeyine; normal tuzlu diyet alan, duretik almayan, en az 4 saat yatar durumdaki hastadan; sabah saat 8’de alinan kanda bakilmalidir. 4 gun sureyle 3 gr ilave tuz verilmesi tuz azligina bagli Aldosteron artisi ihtimalini ortadan kaldirir.
Goruntuleme :
Tomografi veya MRI
5 mm’den daha kucuk olan adenom veya karsinom goruntulenebilir. Sensitivitesi %50’ den daha azdir. MR, tomografiden daha avantajli degildir.
Aldosteron Yuksekliginde Tedavi:
Tedavi aldosteron yuksekliginin nedenine, hastanin durumuna ve istenmeyen ilac etkileri gibi cesitli faktorlere baglidir.
1. Adrenal Bezde Tumor (adenom)
Asil tedavi cerrahidir. Cerrahi olarak tumoru cikarilan vakalarin ancak %75’ inde kan basinci duzelmektedir. Adenom nedeniyle ameliyat edilmesi dusunulen hastalarda ilac tedavi gerekmektedir. Cerrahi oncesi 3-4 hafta sureyle; 200-400 mg/gun spironolakton tedavisi ameliyat sonrasi aldosteron dusuklugunu en aza indirmek ve vucut potasyum depolarini duzeltmek icin faydalidir.
2. Idiyopatik bilateral adrenal hiperplazinin tedavisi
Baslangicta 200-400 mg/gun spironolakton verilir sonra 100 mg/gun verilir. Tuz kisitlanir (gunde 2 gr).